KËNGA E NJËZETEPESTË

 Me të mbaruar fjalën ky hajdut,

i ngre pëllëmbët, kall në mes gishtrinjtë

e thotë: "Merri, Zot, i ke të tutë!".

Që nga ky çast m’u bënë miq gjarpinjtë: 4

në qafë një prej tyre i përdridhet shpejt,

sikur t’i thotë: "Më mos dërdëllit!".

Ia lidh një tjetër të dy krahët krejt 7

dhe aq fort ia shtrëngon atij qyqari,

sa forcë e tyre menjëherë u mejt.

Pistojë, Pistojë, të djegtë zjarri, 10

as emri yt më mos u dëgjoftë kurrë!

Për ligësi ia shkove çdo barbari!

Në tërë ferrin s’pashë tjetër burrë 13

që kundër Zotit t’ishte aq krenar,

as ai që ra në Tebë nga një mur.

Ai s’foli më dhe vrapin pati marrë, 16

por pashë një kentaur të tërbuar

që çirrej: "Ku u zhduk ai gjuhëtharë?".

Kujtoj se as Marema s’ka gëluar 19

nga aq gjarpinj sa ç’ka mbi trup të tij,

veç ku me ne ngjason pa u mbuluar.

Mbi zverk, mes shpatullash i rri atij 22

me krahët anash hapur një dragua,

që cilin ndesh e kthen në shkrum e hi.

"Ky ishte Kaku, - prijsi m’u drejtua, 25

prej tij tek shpella përmbi Aventin

qe derdhur gjaku shpesh porsi përrua.

Vëllezërit atij fort larg i rrinë, 28

sepse ky pati vjedhur me dredhi

një tufë dhensh që hasi në lëndinë.

Fund mori jet’ e tij plot prapësi 31

kur Herkuli me topuz e pat qëlluar

njëqind herë, por dhjetë ndieu ai".

Tek prijsi thosh këto, ai qe larguar. 34

Ndërkaq, tri hije pa u vënë re

te këmbët tona shpejt qenë afruar.

"Kush jeni ju?" - ata na pyetën ne. 37

Në çast biseda jonë qe ndërprerë

dhe po soditnim veç ata të tre.

S’i njihja. Ndodhi sikur ndodh shpeshherë, 40

një emër që u thirr me zë të mekur

ndërmend më solli emra krejt të tjerë.

Kur njëri pyeti: "Çanfa ku ka mbetur?", 43

shpejt unë, që mësuesi t’i dëgjonte,

me gisht ia bëra buzën duke prekur.

Në ti, lexues, atë që po tregoj 46

nuk ma beson, s’më duket hiç çudi,

ç’më panë sytë as vetë s’e besoj.

Prej tyre nuk i shqisja sytë e mi. 49

Një gjarpër gjashtëkëmbësh u vërsul

dhe një prej tyre gllabëroi ai.

Këmbët e mesit mu në bark ia ngul, 52

me të përparmet krahët ia shtrëngon,

të dyja faqet krejt me dhëmbë ia shkul;

dy kofshët me të sprapsmet ia pushton, 55

pastaj në mes të këmbëve bishtin nxjerr

dhe mbi kërbishtin bukur e lakon.

Nuk mund t’i ngjitet urthi asnjëherë 58

trungut të pemës si atij të shkretë

në çdo gjymtyrë iu ngjit kjo bishë-tmerr.

Pastaj të dy si t’ishin dyll i nxehtë 61

në një u shkrinë, ngjyra u ndryshua

aq sa e humbën ngjyrën e vërtetë;

si flakësh një papir po u pushtua 64

dhe e mbulon një si e murrme ngjyrë,

i zi nuk është, i bardhë dot s’i thua.

"Anjel, sa fort ndryshove ti natyrë, 67

i thirrën shokët duke e vështruar, -

ti s’ke tani as dy, as një fytyrë!".

Në një dy kokët duke u shndërruar, 70

me një fytyrë qëniet unë i pashë

dhe humbën tok si lëmsh i ngatërruar.

Nga katër krahë u bënë dy të trashë 73

dhe kofshë, këmbë, bark e kraharor

gjymtyrë u bënë, që gjëkund s’i has.

Si ishin ta dalloja pata zor, 76

as një, as dy figura s’po më ngjan

javash tek ecën si vegim mizor.

Si një zhapi, kur kohë e bukur mban, 79

që rrugën çan si t’ish një vetëtimë

dhe shpejt shullërin zë në tjetrën anë,

kështu po vjen drejt tyre me rrëmbim 82

një gjarpër-sterr si një piper i zi

dhe mu në bark u sulet me tërbim.

Tek vendi ku së pari pjella rri 85

dhe thith ushqim, ai njërin pat kafshuar,

pastaj përpara tij përtokë u shtri.

I gjori shihte, por pa belbëzuar, 88

i tëri ngriu duke gogësitur

nga gjumi o nga ethet i pushtuar.

Shoshoqin rrinin duke e soditur, 91

nga goja - gjarpëri e nga plagët - hija

veç tym të dy po rrinin duke qitur.

Ti hesht, Llukan, nuk është gjë Libia 94

ku vdiq Sabel-ziu, si dhe Nasidi,

bën mirë të dëgjosh ndodhitë e mia.

Për Aretuzë e Kadm të heshtë Ovidi: 97

s’ia kam zili kur një në gjarpër kthen

dhe tjetrën një përrua bën Aidi!

Tek ai dy qënie si këto s’i gjen: 100

aq fort secilit forma i ndryshohet,

saqë me tjetrin lëndën e këmben.

Njëlloj të dy ndryshimit i nënshtrohen: 103

si bigë bisht’ i gjarpërit nis çahet,

të ziut këmbët ngjitaz i shtrëngohen.

U ngjitën kofshët, mesi gjer te krahët, 106

aq fort sa veç një trung shpejt u formua,

që s’kish një shenjë se ku mund të ndahet.

Në këmbë bishti-bigë u shndërrua, 109

pastaj lëkurë e gjarpërit u zbut,

lëkurë e hijes krejt u ashpërsua.

Nën sqetull hija të dy krahët fut, 112

të dyja këmbët gjarpërit i zgjatohen,

çdo krah i hijes bëhet më i shkurtër.

Dy këmbë nga të gjarpërit shpejt shndërrohen 115

në veglën që një burrë fshehur mban,

nga vegl’ e hijes dy këmbë formohen.

Mbulon dy qëniet tymi anembanë, 118

ndryshojnë ngjyrë dhe diku plot flokë,

diku as qime në lëkurë s’kanë.

Një ngrihet, tjetri poshtë bie përtokë, 121

vështrojnë njëri-tjetrin me inat,

turiri u ndryshon të dyve tok.

Drejt tëmthash, ai në këmbë, atë e zgjat 124

dhe tuli që del tepër në turi

dy veshët shpejt formon që ky s’i pat.

Me tulin që i mbetet përsëri 127

përftohet hunda në atë surrat,

sa duhet buzët marrin trashësi.

Përdhe i zhgrryer turirin tjetri zgjat, 130

në kafkë veshët duke i mbuluar,

si një kërmill që fsheh shpejt brirë e shtat.

Por gjuha, që i fliste pa pushuar, 133

në mes i çahet, furkë e parë ngjitet,

ndërkaq përreth dhe tymi ka tymtuar.

Në bishë e kthyer hija nis zvarritet 136

dhe duke vërshëllyer merr arratinë,

vjen tjetri prapa, flet e jargavitet.

Pastaj nga tjetri ky u suall me shpinë 139

dhe tha: "Si unë këmbadoras dua

të hiqet Buozo te kjo lëndinë!".

Në lug të shtatë më qelloi mua 142

të shoh çuditshëm hijet si ndryshuan,

prandaj më falni pena n’u gabua.

Edhe pse sytë e mi u mjegulluan 145

e mendja ime krejt u hallakat,

ata aq shpejt nga pamja nuk m’u shuan

sa të mos njihja Fuçion sakat; 148

ky vetëm nga të tre nuk pat ndryshim

dhe po e ruante të njëjtin shtat.

Gavilën tjetri mbytur kish n’vajtim. 151

V. l9. Marema - Bregdet moçalor dhe i pashëndetshëm i detit Tirren. V. 25. Kaku - I biri i Vullkanit. Nuk është midis kentaurëve të tjerë në Flegjeton, por i dënuar si hajdut mashtrues. Ai i kishte vjedhur buajt Heraklitit. Ky e zbuloi dhe e e vrau. V. 35. tri hije - Sikundër do të sqarohet më poshtë, këta janë: Anjelo Bruneleski, Buozo Donati dhe Puço dei Galigai. Pas tyre do të vijnë dhe dy të tjerë: Çanfa Donati dhe Françesko Kavalkanti. Të gjithë u përkasin familjeve fisnike të Firences dhe kanë vdekur. V. 50. Një gjarpër gjashtëkëmbësh - Ky është Çanfa Donati i transformuar, të cilin po e prisnin tre të tjerët. Ai pushton Anjelo Bruneleskin dhe shndërrohen të dy në një përbindësh të vetëm. V. 73. Nga katër krahë u bënë dy të trashë - nga dy këmbët e përparme të gjarpërit Çanfa dhe dy krahët e Anjelit u formuan dy krahë të trashë. V. 83. një gjarpër-sterr - Françesko Kavalkanti. Ai kafshon Buozonë dhe ndryshon pamje: Françesko kthehet në njeri, ndërsa Buozo kthehet në gjarpër. V. 94-96. Ti hesht, Llukan, nuk është gjë Libia - Në veprën e tij "Farsalia" poeti latin Llukan tregon se në shkretëtirën e Libisë ushtarët e Katonit vdisnin nga kafshimet e gjarpërinjve. Sabeli i kafshuar nga një "seps" u tret si qiri, ndërsa Nasidi i kafshuar nga një gjarpër u fry aq sa iu ça parzmorja dhe kufoma e tij mori përmasa përbindëshe. V. 97-99. Për Aretuzë e Kadm të heshtë Ovidi - Ovidi, poet tjetër latin, tregon në "Metamorfozat" e tij se Kadmi, themeluesi i Tebës, qe shndërruar në gjarpër. Nimfa Aretuzë, e përndjekur nga perëndia e lumenjëve, u shndërrua në një burim nëntokësor. V. l40. Pastaj nga tjetri ky u suall me shpinë - U kthye nga ai që kishte mbetur i paprekur: çalamani Puço. V. l43. Në lug të shtatë - Lugu ku ndëshkohen hajdutët. V. l51. Gavilën tjetri mbytur kish n’vajtim - Françesko Kavalkantin, që u shndërrua nga gjarpër përsëri në njeri, e kishin vrarë banorët e kështjellës së Gavilës në luginën e lumit Arno, prandaj dhe kushurinjtë e Françeskos patën bërë atje një masakër të përgjakshme.

---

Copyright©1996 by Kurti Publishing

Dante Aligieri

Komedia Hyjnore

FERRI

Shqipëroi: Çezar Kurti

Kurti Publishing, New Jork 1996