KËNGA E TRIDHJETETRETË

E hoqi gojën nga e tmerrshmja gjellë

dhe buzët si i fshiu mirë e mirë

te lesht’ e kokës që kish ndukur thellë,

ai tha: "Të hapësh rishmas ke dëshirë 4

në zemër plagën që jo më ta tregoj,

por dhe ndermend ta sjell e kam vështirë.

Nëse me turp me fjalët e mbuloj 7

tradhtarin që aq fort e kam kafshuar,

me fjalë e lot’ njëherësh do tregoj.

S’e di kush je dhe as si ke kaluar 10

për të ardhur gjer këtu, por si fiorentin

më ngjan tek fole duke të dëgjuar.

Ta dish se Konti qeshë Ugolin 13

dhe kryepeshkop Ruxheri ky përbri,

ta them tani pse bashkë ngjitur rrimë.

Që ky njeri i mbrapësht me tradhti 16

më zuri rob, pastaj më la të vdes,

nevojë s’ka ta them, se ti e di.

Por që asgjë pa ditur mos të mbesë, 19

do të tregoj si vdiqa prej këtij,

që të kuptosh kush ish ky i pabesë.

Nga vrim’ e ngushtë në atë qeli, 22

që " e urisë " u quajt për shkakun tim,

të tjerë ku do t’mbyllen përsëri,

plot hëna pata ndjekur në shtegtim, 25

kur shoh një ëndërr që më pat tronditur

dhe nga e ardhmja vellon hoqi shqim.

Gjahtar në ëndërr ky më qe fanitur, 28

një ujk ndjek me këlyshët malit drejt

që Lukën s’lë Pizan për ta soditur.

Me bushtra ish, të shkathta, ligur krejt, 31

Gualandët dhe Sismondët kish në ballë

tok me Lanfrankët që vraponin shpejt.

Nga vrapi qenë lodhur dhe në hall 34

shoh bab’ e bij, kur qentë e tërbuar

u ngulin n’ije dhëmbët me dhemballë.

Përpara se të zbardhte qeshë zgjuar, 37

dëgjoj në gjumë si fëmijtë e mi

po qanin bukë duke më kërkuar.

Qënke mizor nëse nuk qan tani 40

tek po dëgjon kjo zemër ç’parandillte,

dhe, nëse nuk qan, për çfarë qake ti?

U zgjuan. Koha ish ushqim të sillte 43

një gardian siç ish zakon përhera,

prej ëndrrës ne dyshimi po na grinte.

Befas dëgjoj si po gozhdohej dera 46

e kullës-tmerr. Nga djemt’ e mi vështrova;

ndërsa një fjalë gjuha s’thosh e mjera!

Nuk qaja, thua se u gurëzova, 49

qanin ata. Anselmuçin tim:

"Baba, pse sheh kështu?" -të thosh dëgjova.

S’përgjigjem, por as shkrehem në vajtim; 52

një ditë e natë ndenja gojëndryrë,

një diell i ri sa doli plot shkëlqim.

Një grimcë rreze kur në burg pat hyrë, 55

fytyrën time unë shpejt zbulova

të katër sa i pashë në fytyrë.

Nga dhembja të dy duart i kafshova. 58

Kujtuan ata se kisha unë uri,

u ngritën dhe të thoshin i dëgjova:

"Baba, më lehtë e kemi nëse ti 61

ha mish nga ne; të mjerët trupa vetë

me mish i veshe, zhvishna përsëri".

Më s’desha t’i trishtoj dhe ndenjta qetë; 64

atë dhe ditën tjetër s’hapëm gojë.

Si s’na përpiu toka, vaj-medet!

Kur ditë e katërt nisi të zbardhojë, 67

tek këmbët Gado erdhi m’u platit,

"Pse s’më ndihmon, baba?" - tha dhe mbaroi.

Si mua ti tani po më sodit, 70

të tre i pashë ata sesi u shtrinë

në mes të pestës dhe të gjashtës ditë.

I verbër, i kërkoja me tahmin. 73

Të vdekurve u thirra nja dy ditë,

pastaj s’e mposhti dhembja dot urinë!".

Këto si thotë, sytë i çakarrit, 76

mbërthen të shkretën kafkë përsëri,

në kockë si një qen me dhëmbë ia ngjit.

O Pizë, turp i madh për çdo njeri, 79

në vend të bukur"si" - ja ku ushton,

nga fqinjët deri sa s’ndëshkohesh ti,

Kapraja ardhtë bashkë me Gorgonë 82

me digë grykën Arnos për t’ia zënë,

që gjallë mos të mbesë asnjë person!

Për Ugolinin po të jetë thënë 85

se me tradhti kështjellat pat dorëzuar,

në kryq të bijtë s’duhej t’ishin vënë.

O Tebë e re, pa faj i ke dënuar 88

Brigadën bashkë me Uguçionin

dhe dy të tjerët lart që kam përshkruar.

Më tutje shkuam, ku po fërgëllonin 91

plot njerëz krejt në akull të mbërthyer,

s’ua shihja sytë, se përmbys qëndronin.

Nga vaji lotët mbesnin pa shpërthyer 94

e dhembja që nga sytë s’delte dot,

në ankth shndërrohej brenda duk’ u kthyer.

Se ngrijnë akull shpejt të parët lotë, 97

që bëhen si mburojë kristalore

dhe gropat nën qerpikë i mbushin plot.

Dhe pse m’u duk se ngrica fort mizore 100

me sy, me veshë kaq m’i kish platitur,

sa mpiu krejt ndijimet njerëzore,

një erë ndieva lart duke u ngritur 103

dhe them: "Mësues, kush ajrin e lëvizi?

Këtu çdo avull s’qënka i fashitur?".

"Do të arrish shpejt, - më përgjigjet prijsi, 106

atje ku të tregojnë sytë vetë

cili qe shkaku që kjo erë nisi".

Nga turm’ e ngrirë njëri na thërret: 109

"O ju shpirtliq, që poshtë ju paskan shtyrë

dhe zgëq i fundit ja tek po ju pret,

ma hiqni perden shpejt nga kjo fytyrë, 112

që para se thëllimi të m’i ngrijë

me lot të zemrës dhembjen ta kem shfryrë!".

"Në do të të ndihmoj, - i thashë atij, 115

më thuaj kush je dhe po s’të çlirova,

ky akull shpirtin le të ma përpijë!".

"Frat Alberiku jam, - tek thosh dëgjova, - 118

i frutave të veprës së shëmtuar,

këtu me hurma fikun e ndërrova!".

I them: "Kur paske vdekur, mor i shuar?". 121

Ai m’u përgjigj: "Si është trupi im

në botën lart nuk di për të treguar.

Kjo Tolome e ka një përfitim, 124

këtu përposh shpeshherë shpirti bie

pa hyrë Atropos ende në veprim.

Ta dish, që më me qejf, - më tha kjo hije, - 127

ti të m’i heqësh lotët si kristal,

se shpirti me t’iu futur një tradhtie,

siç bëra unë, i hyn në trup një djall, 130

që rri atje si zot duke sunduar

gjersa vjen koha shpirti për të dalë.

Në ferr, ndërkaq, ky shpirt ka përfunduar. 133

Më duket trupin lart e ka akoma

kjo hija pranë në akull e ngujuar.

E njeh, se lart i pat ushtuar jehona, 136

ser Branka d’Oria është e ka plot vjet

që ëshë mbyllur tok me hijet tona".

"S’besoj, - i them, - të jetë e vërtetë, 139

se Branka d’Oria vishet, fle, ha, pi

dhe është mirë e bukur me shëndet".

"Te kthetrafletët, - tha, - në lug të zi, 142

ku djeg katrani aq i përvëluar,

pa ardhur Mikel Zanko, vjehrri i tij,

një djalli trupin ky ia pat lëshuar 145

tok me një kushëri po aq gjaksor,

që pati gisht në veprën e shëmtuar.

Tani ma shtrij atë të shkretën dorë 148

dhe hapmi sytë". Por s’ia heq aspak,

nuk ka miqësi me një mizor!

O gjenovezë, që i keni mu në gjak 151

dhe veset dhe çdo tjetër poshtërsi,

të zhdukeni me rrënjë e keni hak,

se tok me Romanjolin më të zi 154

e gjeta një prej jush, që poshtë u kall,

ku ngrica e Kocitit bën kërdi,

kur trupin ka në botë akoma gjallë! 157

V. 13-14. Konti qeshë Ugolin - Ugolino dela Gerardeska, konti Donoratiko, i cili ishte në krye të Republikës së Pizës. Në vitin 1285 e ndau pushtetin me të nipin, Nino Viskontin, por shpejt midis tyre ndodhi një përçarje, që e shfrytëzuan armiqtë me në krye kryepeshkopin Ruxheri deli Ubaldini. Nën maskën e miqësisë me Ugolinon ky filloi intrigat kundër të dyve. Në vitin l288 ky e detyroi Ninon të largohet nga Piza, ndërsa kundër Ugolinos ngriti popullin në kryengritje, duke e akuzuar për tradhti shte-tërore. Ugolinon së bashku me dy djem dhe dy nipër e mbyllën në një kullë, ku e lanë të vdiste urie (në maj të vitit l289). V. 25. plot hëna - Patën kaluar disa muaj. V. 28. në ëndërr - Ugolino sheh në ëndërr Ruxherin si gjahtar, duke ndjekur një ujk (Ugolinon) me këlyshë (djemtë dhe nipërit). V. 30. që Lukën - Ky mal nuk i lë banorët e Pizës që të shohin Lukën. V. 31. Me bushtra ish - Me pizanë. V. 32. Gualandët, Sismondët dhe Lanfrankët - Përkrahës të peshkop Ruxherit. V. 39. dëgjoj në gjumë - Kont Ugolini ishte burgosur me dy djemtë e tij të vegjël (Gadon dhe Uguçonin) dhe dy nipërit (Ninon, që e thërrisnin Brigata, dhe Anselmuçon), djemtë e djalit të tij të madh Guelfos. V. 45. prej ëndrrës - Të gjithë ishin të shqetësuar për ëndrrën që kishin parë. V. 80. në vend të bukur "si" - ja ku jehon - në vendin ku shqiptohet fjala italishte "si" ("po"), që Dante e vë në bazë të klasifikimit të gjuhëve romane. V. 82-83. Kapraja dhe Gorgona janë ishuj në detin Tirren, ku derdhet lumi Arno, në rrafshultën e të cilit ndodhet Piza. V. 86. me tradhti - Ugolino i kishte dhënë tre kështjella Firences dhe pesë kështjella Lukës për të mënjanuar shpartallimin e Pizës nga koalicioni guelf. Për këtë partizanët e Ruxherit e shpallën tradhtar. V. 88. O Tebë e re - Piza, e cila, sipas gojdhënës, është themeluar nga njerëz të ardhur nga Teba. Në të njëjtën kohë ajo, sikundër dhe Teba, është molisur nga grindjet midis sundimtarëve. V. 90. dy të tjerët lart - Anselmuçi dhe Gado. V. 91. Më tutje shkuam- Dante dhe Virgjili futen në Tolome, ku ndëshkohen tradhtarët e miqve dhe të atyre, me të cilët kanë ngrënë në një sofër. Është quajtur ky vend me emrin e Ptolomeut, mëkëmbësit në Jerihonë, i cili ftoi në shtëpi vjehrrin, princin kryeprift të Judesë, me dy të bijtë dhe i vrau pabesisht . V. 105. Në Mesjetë mendohej se era shkaktohet nga nxemja e avujve prej rrezeve të diellit. V. 111. zgëq i fundit - Judeka. V. 112. ma hiqni perden - cipën e akullt të formuar nga lotët e ngrirë. V. 118-119. Frat Alberiku - Alberigo dei Manfredi, anëtar i urdhërit të "fretërve dëfrimtarë", një nga kryetarët e guelfëve të Faencës. Një herë kushuriri i tij Manfredo e qëlloi me pëllëmbë. Alberigo në shënjë pajtimi e ftoi në shtëpinë e vet për gosti. Në fund të gostisë ai thirri: "Na sillni frutat!". Me këtë sinjal i biri dhe vëllai së bashku me disa vrasës të paguar u sulën kundër Manfredos dhe djalit të tij të vogël dhe i therën. Kjo ka ndodhur në vitin l285. V. 120.Siç është hurma një frut më i ëmbël se fiku, ashtu edhe ndëshkimi i përjetshëm i Alberigut është më i rëndë dhe i tmerrshëm se mundimi i shkurtër i vdekjes që u shkaktoi ai kushurinjëve. V. 121. Kur paske vdekur, mor i shuar? - Dante çuditet që gjen në Ferr Alberigun,i cili në pranverën e vitit l300 ishte akoma gjallë. V. 126. Atropo - një nga parkat që, sipas mitologjisë grreke, kanë në dorë fatin e njeriut. V. 142-143. Shpirti i Branka d’Orias ka ardhur në Kocit përpara shpirtit të Mikel Cankos, vrarë prej tij në gosti. Në trupin e tij djalli zuri vendin e shpirtit porsa ai mendoi të kryente vrajsen e pabesë. Të njëjtin fat pati edhe kushuriri i tij që mori pjesë në krim. V. 154. Romanjolin më të zi - Alberigo dei Manfredin nga Faenca në Roomanjë. V. 155. një prej jush - Branka d’Orian.

---

Copyright©1996 by Kurti Publishing

Dante Aligieri

Komedia Hyjnore

FERRI

Shqipëroi: Çezar Kurti

Kurti Publishing, New Jork 1996