KËNGA E TRIDHJETEKATËRT

"Vexila regis prodeunt inferni

drejt nesh, prandaj shih mos e dallon, -

tha prijsi, - sytë andej nga terri shtjeri!".

Si një mulli që era rrotullon, 4

kur mjegulla përhapet anembanë

o nata bie në hemisferin tonë,

kështu më ngjan nga larg ai katallan. 7

U struka shpejt, nga era i shtrënguar,

pas prijsit. Shpellë tjetër s’kisha pranë.

Dhe sosa (dridhet dora duke shkruar!) 10

atje, ku porsi kunjat në një xham

në akull shpirtrat janë të ngujuar:

disa të shtrirë e plot në këmbë janë, 13

me kokë një, me këmbë tjetri ngulur,

njëri si hark mes këmbësh kokën mban.

Kur u afruam, të heshtur e kokulur, 16

të më tregonte prijsi kish dëshirë

krijesën që pat qënë aq e bukur.

Më doli para prijsi im i mirë, 19

më ndali dhe "Ja Dite, - po më thotë,-

i fortë bëhu te kjo humbëtirë!".

Lexues, mos pyet se s’ta përshkruaj dot 22

si ngriva krejt dhe si u pata mekur,

ta them me fjalë është krejt e kotë!

Nuk isha i gjallë, s’isha as i vdekur. 25

Në paç pak fantazi kuptoje vetë:

hem kisha shpirt, hem shpirt nuk më kish mbetur.

Mbi akull del nga gjoksi e përpjetë 28

sunduesi i të zezës mbretëri.

Më fort vigan ngjaja unë i vërtetë,

sesa viganët me një krah të tij. 31

Nga pjesë e sipërme duke e gjykuar,

sa ish i tëri e kupton tani.

Në qe i bukur sa ç’ishte i shëmtuar 34

dhe kundër Zotit krye pati ngritur,

vërtet ky çdo të keqe pat shkaktuar.

Dhe, oh, sa thellë më pat tronditur, 37

kur tri fytyra pashë sipër tij!

E para një e kuqe ish renditur,

mbi supe dy të tjerat përkarshi. 40

Çdonjëra në një shpatull rrënjët hedh,

në zverk të trija ngjiten përsëri.

E djathta s’ish e bardhë e as e verdhë, 43

e majta ngjante me ata banorë

që rrojnë Nili ku luginës rrjedh.

Çdonjëra kish dy krahë madhështorë, 46

këtij lloj shpendi veç ato i shkonin.

S’ka varkë vel si ky që të përdorë.

Si krahë lakuriqi përngjasonin, 49

pa pupla qenë e duke u vërtitur

në terr tri erëra ato përftonin.

Skaj në Kocit s’lë ngrica pa arritur. 52

Tri palë sy kish, lotët ku kullonin,

me jargë e gjak tri mjekra jargavitur.

Me dhëmbë tri gojët po kafshonin 55

nga një qyqar dhe si kopan goditnin,

sikur të trija vetëm një mundonin.

Shpirtin përpara dhëmbët nuk lemeritnin 58

aq fort sa thonjt’ e tij që pa mëshirë

lëkurën mbi kurrriz krejt po ia shqitnin.

"Ai lart, që dhe më tepër heq picir, 61

është Juda Iskariot, - tha prijsi im, -

mban kokën brenda, këmbët jashtë i prir.

Ndër dy ata që kokëvarur rrinë, 64

shih Brutin pezull në surrat të zi,

fort përpëlitet, por nuk pipëtin.

Ai tjetri është Kasi trupselvi. 67

Të shkojmë duhet, ja dhe nata ra,

e pe çdo gjë që patëm mundësi!".

Për qafe unë e kapa, siç më tha, 70

dhe çastin e volitshëm duke pritur,

të hapur krahët ai porsa i pa,

në trupin tërë lesh me duart ngjitur, 73

nga njëra bashkë në një tjetër zbriti,

mes akulli e qimesh duke shkitur.

Me zor të madh tek vithet kur arriti, 76

ku kofshë e këllqe rrinë tok mbërthyer,

nga ankthi lodhur, poshtë ai nuk zbriti,

por nga kish kokën këmbët duke kthyer, 79

u kap pas qimesh si të ngjitej prapë.

Medet, mendoj, po kthej në ferr t’urryer!

"Ti te kjo shkallë me kujdes u kap, 82

i lodhur prijsi tha duke gulçuar, -

kjo rrugën e shpëtimit ne na hap"

Një vrimë shkëmbi pasi pat përshkuar, 85

mbi një bregore mua më pat ngjitur,

pastaj me hap të lehtë qe afruar.

E ngrita kokën lart dhe pata pritur 88

të shihja Luciferrin siç e lashë,

por këmbët ky përpjetë i kishte ngritur.

Ata që janë njerëz fort të trashë 91

tronditjen time s’marrin dot me mend,

kur s’panë shtegun-tmerr nga ku i rashë.

"Pa ngrihu, - thotë prijsi, - shpejt në këmbë: 94

tri orë dielli ka që është ngritur,

e gjatë është rruga dhe e rëndë".

Nuk ishim në pallat duke shëtitur, 97

por ecnim në një guvë natyrore,

që s’ish e sheshtë dhe aspak e ndritur.

"Pa ikur nga kjo shpellë kaq mizore, 100

mësues, - i them porsa drejtova shtat, -

nga një gabim çliromë dorëpërdore.

Ku është akulli? Me këmbët lart 103

pse është Luciferi? Pse kaq shpejt

në ditë dielli ktheu të zezën natë?".

Dhe ai më tha: "Kujton me të padrejtë 106

se je tej qendrës, ku për leshi krimbin zura,

që botën mespërmes e shponte krejt.

Kur zbritëm poshtë, atje vërtet të shpura, 109

por ktheva dhe në pikën më qëndrore,

që thith të rëndat pesha, ty të prura.

Tani ke sipër kupën ti qiellore, 112

të kundërt me atë që ka mbuluar

të thatën tokë porsi një kulmore,

ku Ai u vra, që s’pati mëkatuar: 115

tek sheshi i vockël, ku tani shëtit,

anën e prapme ka Judekë e shuar.

Këtu bën natë kur atje bën ditë. 118

Ky që me lesht’ e tij na ngjiti lart,

që në fillim u ngul në terr pa dritë.

Dikur ai ra nga qielli i pamatë, 121

por toka, që këtu pat lulëzuar,

në hemisferin tonë u tulat

pasi me det nga frika qe mbuluar, 124

pastaj u ngjit lart nga kjo zbrazëtirë

prej tij ndoshta veç për të shpëtuar".

Një vend larg Belzebulit ka të nxirë, 127

që zgjat sa varrin ky e ka ndërtuar,

s’e sheh me sy, por ndien në hapësirë

një zhurmë lumi duke gurgulluar. 130

Ky, si përshkon një shkëmb prej tij të çarë,

teposhtë varet duke gjarpëruar.

Këtej me prijsin shtegun patëm marrë 133

në botën për të dalë plot me dritë

dhe, për t’u çlodhur mendjen pa e vrarë,

lart hipëm ne. I pari ai u ngjit. 136

Nëpër një vrimë pashë i mrekulluar

qiellin e bukur bashkë me stolitë:

dhe dolëm yjet lart për të kundruar. 139

F u n d

V. 1. Vexila regis prodeunt inferni - Fjalëve latinisht të himnit kishtar ("Po afrohen flamujt e mbretit") Virgjili u shton fjalën "inferni" ("të ferrit"), duke nënkuptuar me këta flamurë gjashtë krahët e Luciferit që i sheh befas në errësirë. V. l0. Dhe sosëm - Poetët janë futur në brezin e katërt ose të fundit të rrethit të nëntë të Ferrit, në Judekë, i quajtur kështu sipas emrit të apostullit Judë, i cili tradhtoi Krishtin. V. l9. Ja Dite - Luciferi ngrihet deri në gjoks përmbi akull mu në qendër të Judekës. Dante e paraqet në mënyrë origjinale fatin e Luciferit: dikur ai kishte qenë më i bukuri i engjëjve, kishte kryesuar kryengritjen e engjëjve kundër Zotit dhe ishte kumbisur nga qielli në thellësitë e tokës. I shndërruar në një djall përbindësh, ai u bë sundimtar i Ferrit. V. 65. Mark Jun Bruti dhe Kaj Kas Longi - vranë Jul Cezarin (viti 44 p. e. sonë).V. 76. tek vithet - Pasi zbriti deri në belin e Luciferit, që ndodhet në qendër të tokës, Virgjili u kthye me kokën poshtë dhe nisi, tashmë në hemisferën jugore, ngjitjen me kokën lart drejt sipërfaqes së tokës. Dantes iu duk se Virgjili u kthye prapë drejt Kocitit. V. 85-87. Një vrimë shkëmbi - rreth kofshëve të Luciferit ka një shpellë. Këtu, duke u kacavirrur nëpër leshin e tij, Virgjili e ngre Danten dhe e ndihmon të ulet në cepin e një vrime, nga ku dalin këmbët e Luciferit. V. 95. tri orë - Në hemisferën jugore tani është mëngjes. V. 112-115. Tani ke sipër kupën ti qiellore - kupën qiellore të Hemisferës jugore që mbulon detin e shkretë, në mes të të cilit ngrihet ishulli i Purgatorit. Ajo është e kundërt me kupën e Hemisferës së "tokës së thatë", në mesin e të cilës ndodhet Jeruzalemi "ku ai u vra, që s’pati mëkatuar", domethënë Jezu Krishti. V. 121-126. Dikur ai ra nga qielli i pamatë - Sipas mendimit të Dantes, Luciferi i dëbuar nga qielli u ngul në hemisferën jugore dhe ngeci në qëndër të saj, në bërthamën e gjithësisë. Toka që ishte në fillim në hemisferën jugore u mbulua me det. Duke dashur të shmang takimin me Luciferin, ajo u fsheh nën ujë dhe doli përmes dallgëve në hemisferën tonë veriore. Sipas Virgjilit, këtu ku janë tani shpella dhe "shtegu i fshehtë" që të nxjerrë prej saj në sipërfaqen e tokës. Toka, duke u zbrapsur nga Satanai, kërceu përpjetë, duke formuar malin e Purgatorit, që ndodhet pikërisht mbi shputat e këmbëve të tij, dhe Luciferi mbeti në zbrazëtirën e shpellës. Po në atë kohë në hemisferën veriore, përqark kokës së Luciferit, toka u largua dhe formoi humbëtirën konike të Ferrit. V. 127-138. Një vend larg Belzebulit ka të nxirë - Në thellësi të shpellës që rrethon Belzebulin (një nga emrat e Luciferit) rrjedh një lumë, përgjatë të cilit poetët fillojnë të ngjiten nëpër një shteg të errët drejt sipërfaqes së hemisferës jugore. V. 139. Me fjalën Yjet (Stelle - ital.) përfundon çdo kantikë e Komedisë Hyjnore të Dantes.

---

Copyright©1996 by Kurti Publishing

Dante Aligieri

Komedia Hyjnore

FERRI

Shqipëroi: Çezar Kurti

Kurti Publishing, New Jork 1996